Commercie, buiten sluiten en erbij horen

De redactie [red: van Gaandeweg] vroeg mij in deze tekst wat aandacht te besteden aan de commercie rondom kerst. Dat is aan de ene kant makkelijk en aan de andere kant lastig en ongemakkelijk. Het is makkelijk een moraliserende tirade te beginnen over de opdringerige commercie voor de kerst. Aan de andere kant ongemakkelijk, omdat je bewust en onbewust er deel van uitmaakt en ook meedoet.

In dit kader moet ik denken aan de preek van onze stadspastor in de kerstnachtviering 2017 in de Grote Kerk. Zij schetste het beeld wat volgens bladen, internet en andere media de ideale kerst zou zijn. Het beeld van perfecte mensen waar niets fout gaat, de verhoudingen altijd harmonieus lijken en iedereen ieders vriend is en waar niemand te kort komt. De praktijk stemt echter vaak niet overeen met de werkelijkheid.

Vooral met de kerst willen we mensen die tekort komen niet laten zitten. Zo is er in Zwolle de organisatie van KerstZwolle die 2500 kerstpakketten verspreid onder Zwollenaren die om wat voor reden dan ook deze goed kunnen gebruiken. Verder weten we uit de praktijk dat daarnaast meer aanbod is dan vraag. Mooi dergelijke initiatieven, maar zijn mensen er werkelijk mee geholpen of voldoet het geven van een kerstpakket meer aan de behoefte van de gever dan aan die van de ontvanger? Een soort commercie ‘met doel een fijn gevoel te hebben’.

Zijn de mensen ermee geholpen, ook als die hulp na de kerst zich voorzet. Vorig jaar juni verscheen bij het NRC Handelsblad een bijlage over armoede. Daarin was er een reportage over de armste wijk van de Nederland, de Wielenpôlle in Leeuwarden. Het levert een beeld op van een all inclusive-wijk. Uitkering, kindpakketten, voedsel- en kerstpakketten, psychologische hulp, het wordt geleverd aan de voordeur. En wat is het resultaat? Trotse mensen worden afhankelijk gemaakt. Anderen dan jij zijn baas over je leven. Het doet wat met je leven, je voelt je in je zelfstandigheid en menswaardigheid aangetast. Voor hen voelt de kerst en de tijdelijke aandacht hetzelfde als een kaartje sturen aan je oudtante.

Armoede is niet alleen het hebben van onvoldoende financiële middelen. Het gaat ook om zaken als hoe je benaderd wordt als mens, hoe word je bejegend, als anderen bepalen wat goed voor je is, als je wordt uitgesloten omdat je niet kunt voldoen aan de ‘eisen’ die worden gesteld om mee te doen aan de samenleving. Je hoort er niet meer bij. Diaconaat is niet alleen barmhartigheid, gerechtigheid en het leggen van verbindingen.

Diaconaat is ook mensen weer terugbrengen in de samenleving en hen het gevoel geven dat ook zij van waarde zijn. Hierbij moet je dan ook even denken aan de herders in de kerstgeschiedenis. In hun dagen telden zij ook niet mee in de samenleving, konden ook zij niet voldoen aan het ideaal beeld van die dagen, hoorden ze er godsdienstig ook niet bij. Toch stonden zij met de neus vooraan toen de blijde boodschap werd verkondigd en zij onder de volken er het eerst van wisten.

Wim van Ree, diaconaal consulent.